ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು: ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ
14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೊಂದು ಉದಯಿಸಿತು — ಅದು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು (1347–1527).
ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆಲೆಸಿ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಬಂಡಾಯದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವರೆಗೆ (1347)
ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಬಹಮಾನ್ ಷಾ (ಜಾಫರ್ ಖಾನ್) 1347ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದರು.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜಾಫರ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಹಮನಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ರಾಜಧಾನಿಗಳು: ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಬೀದರ್
ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ (1347–1429)
ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ (ಇಂದಿನ ಕಲಬುರಗಿ). ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಕೋಟೆ ಬಹಮನಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕ.
ಬೀದರ್ (1429 ನಂತರ)
1429ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬೀದರ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬೀದರ್ ಬಹಮನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ಸುಲ್ತಾನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಡುಗೆ
1️⃣ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಬಹಮಾನ್ ಷಾ
ಸ್ಥಾಪಕ. ಡೆಕ್ಕನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತದ ನೆಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
2️⃣ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಷಾ-I
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು.
3️⃣ ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಬಹಮನಿ
ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಬಹಮನಿ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡವು.
4️⃣ ಅಹಮದ್ ಷಾ
ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬೀದರ್ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು.
5️⃣ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್
ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (ವಜೀರ್).
ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು:
-
ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆ
-
ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಭಾಗ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ
-
ಸೇನೆಯ ಸಂಘಟನೆ
-
ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ
ಬೀದರ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ ಇಂಡೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆ.
ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಯಿತು.
ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರಿತ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
-
ಸುಲ್ತಾನ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ
-
ವಜೀರ್ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ)
-
ಪ್ರಾಂತೀಯ ಗವರ್ನರ್ಗಳು
-
ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ‘ತರಫ್’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ವಿಜಯನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ
ಬಹಮನಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ–ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವು.
ಈ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಡೆಕ್ಕನ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿವೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ
ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು:
-
ಭೂ ತೆರಿಗೆ
-
ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ
-
ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರ
-
ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲೋಹ ವಸ್ತುಗಳು
ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಬಹಮನಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಇಂಡೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು:
-
ಗಂಭೀರ ಗುಂಬಜ್ಗಳು
-
ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳು
-
ಕೋಟೆಗಳು
-
ಅಲಂಕಾರಿಕ ಬರಹಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳು:
-
ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಕೋಟೆ
-
ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಮದರಸಾ
ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ
ಬೀದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ‘ಬಿದ್ರಿ’ ಲೋಹಕಲೆ ಬಹಮನಿ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆ. ಕಪ್ಪು ಲೋಹದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ/ತಾಮ್ರ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ ಇದು.
ಇಂದಿಗೂ ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಆಂತರಿಕ ಕಲಹ ಮತ್ತು ಪತನ
1482ರಲ್ಲಿ ಮಹಮೂದ್ ಗವಾನ್ ಅವರನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
1518ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಲ್ತಾನರಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು:
-
ಬಿಜಾಪುರ
-
ಬೀದರ್
-
ಬಿರಾರ್
-
ಅಹಮದ್ನಗರ
-
ಗೋಲ್ಕೊಂಡ
ಈ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
1527ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡಿತು.
ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವ
-
ಡೆಕ್ಕನ್ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಡಳಿತದ ನೆಲೆ
-
ಇಂಡೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
-
ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
-
ವಿಜಯನಗರದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನ
ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
1347ರಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಬಹಮಾನ್ ಷಾದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.
ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ನಗರಗಳು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆಂತರಿಕ ಕಲಹದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಭಜನೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.
ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಡೆಕ್ಕನ್ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
| Read more information about a karnataka |