600 ವರ್ಷ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯರು – ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಮಹಾಗಾಥೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸ್ಥಾನ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೇ ಚಾಲುಕ್ಯರು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 550ರಿಂದ 750ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ 973ರಿಂದ 1190ರವರೆಗೆ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಗುಜರಾತ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ “ಸುವರ್ಣ ಯುಗ”ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಂಡಿತರು, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದ್ದವು.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಉದಯ – ವಾತಾಪಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭಾವದವರೆಗೆ
ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 550ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯಿಂದ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಜಯಸಿಂಹನನ್ನು ಮೊದಲ ದೊರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುಲಿಕೇಶಿ ವಾತಾಪಿ (ಇಂದಿನ ಬಾದಾಮಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ) ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದನು. ಬಾದಾಮಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಚಾಲುಕ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ವಂಶಸ್ಥರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.
ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ – ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮಹಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಎಂದರೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ (Pulakeshin II).
ಅವನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ರಾಜ ಹರ್ಷವರ್ಧನನನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿ, “ಮೂರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಧಿಪತಿ” ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದನು. ಐಹೊಳೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವನ ವಿಜಯಗಾಥೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.
ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿತ್ತು.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳು
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲಮಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ:
-
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು (6ನೇ – 8ನೇ ಶತಮಾನ)
-
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು (10ನೇ – 12ನೇ ಶತಮಾನ)
-
ವೆಂಗಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು
ಈ ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳಿದವು.
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು – ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆರಂಭ ಯುಗ
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಐಹೊಳೆ, ಬಾದಾಮಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು:
-
ಐಹೊಳೆ ದುರ್ಗಾ ದೇವಾಲಯ
-
ಲಾಡ್ ಖಾನ್ ದೇವಾಲಯ
-
ಮೇಗುತಿ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ
-
ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು
-
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಇಂದು UNESCO ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ – ದ್ರಾವಿಡ + ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ಸಂಯೋಜನೆ
ಚಾಲುಕ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ “ವೇಸರ ಶೈಲಿ” ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪತನ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನ
750ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಂದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕುಸಿದರೂ, 973ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ತೈಲಪನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಅವನ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಇಂದಿನ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ). ಈ ಶಾಖೆಯನ್ನು “ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು – ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಪ್ರತಿಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು:
-
ರನ್ನ – ಗದಾಯುದ್ಧ, ಅಜಿತಪುರಾಣ
-
ನಾಗವರ್ಮ – ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ
-
ಬ್ರಹ್ಮಶಿವ – ಸಮಯಪರೀಕ್ಷೆ
-
ದುರ್ಗಸಿಂಹ – ಪಂಚತಂತ್ರ
-
ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ
-
ಬಸವಣ್ಣ
ಇದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
ಬಿಲ್ಹಣನು ರಚಿಸಿದ “ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವ ಚರಿತೆ” ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸಿದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ರಚಿಸಿದ “ಮಿತಾಕ್ಷರ” ಕಾನೂನು ಗ್ರಂಥವು ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ.
ವೆಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು – ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ
ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ತಮ್ಮ ಕುಬ್ಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ವೆಂಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಈ ಶಾಖೆ ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳಿತು.
ವೆಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಂತರ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೂಲ – ಕರ್ನಾಟಕದವರೇ?
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ.
‘ಅರಸ’ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಪದದ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಅವರನ್ನು “ಕರ್ನಾಟಕ ಬಲ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರಿಂದ ಅವರು ಮೂಲತಃ ಕರ್ನಾಟಕದವರೇ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬಲವಾಗಿದೆ.
ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು
ಬಿಲ್ಹಣನ “ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವ ಚರಿತೆ”ಯಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಬೊಗಸೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ವೀರನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನೆಂದು, ಅವನೇ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎಂದು ಐತಿಹ್ಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಕ್ಕೆ ಬಂದವರು.
ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಚಾಲುಕ್ಯರು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
-
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದರು
-
ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ನೀಡಿದ್ದರು
-
ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತು
-
ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ್ದರು
ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿತ್ತು.
ವ್ಯಾಪಾರ, ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಧರ್ಮ – ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ಕಂಡುಬಂತು.
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಚಳುವಳಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಬಸವಣ್ಣನಂತಹ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಉದಯಿಸಿದರು.
ಚಾಲುಕ್ಯ ಉತ್ಸವ – ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಭ್ರಮ
ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಬಾದಾಮಿ, ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ “ಚಾಲುಕ್ಯ ಉತ್ಸವ”ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವೈಭವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಾಶ್ವತ ಕೊಡುಗೆ
✔️ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
✔️ ವೇಸರ ಶೈಲಿ
✔️ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ
✔️ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
✔️ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಏಕತೆ
ಚಾಲುಕ್ಯರು ಕೇವಲ ರಾಜವಂಶವಲ್ಲ – ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು.
ಉಪಸಂಹಾರ
ಸುಮಾರು ಆರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಅವರ ಆಡಳಿತ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಬಾದಾಮಿಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ರನ್ನನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಾಗ – ಚಾಲುಕ್ಯರ ವೈಭವ ನಮಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕು.
| More information |